Moliya

O'qish vaqti: 11 daqiqa

Investor uchun to‘siqlar: xatarni qanday chetlab o‘tish va nazorat qilish kerak

Moliyaviy mustaqillikni istagan odamlar sarmoya kiritish haqida o‘ylashni boshlaydilar. Ular uchun asosiy savol - maksimal foyda olish va xatarlarni minimal darajaga pasaytirishdan iborat. Yuqori natijaga erishish uchun malakali tayyorgarlik muhim ahamiyatga ega, uning birinchi bosqichi – zarur bilimlarni olishdir. 

Daromad keltiradigan sarmoyaga birinchi qadam - bu o‘rganishdir. Hech bo‘lmaganda investitsiya fanining asoslarini, iqtisodiyotning asosiy bilimlarini olish kerak. O'z-o'zini o‘qitish moliyaviy savodxonlikni oshirishi mumkin. Bunda kitoblar, ijtimoiy tarmoqlardagi tematik sahifalar, treninglar, veb-seminarlar, muvaffaqiyatli investorlarning yillik hisobotlari va ayniqsa BiznesRivoj yordam beradi.

Investitsiyalarni boshqarishni mutaxassislarga ishonib topshirish qulay, ammo bu o‘rganishni rad etish uchun sabab emas. Boshqarish kerak, biroq ish tahlili oxir-oqibat jarayonni o‘zingiz tushunishingiz kerakligini ko'rsatib beradi. 

Investor o‘zi tushunadigan sohalarda eng yaxshi natijalarga erishish mumkin. Bu investitsiya qilingan kompaniyaning keyingi rivojlanish istiqbollari va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatarlarni to‘g‘ri baholashga yordam beradi.

 

Investitsiya tamoyillari

Maksimal foyda olish uchun siz investitsiya jarayoniga ehtiyotkorlik va mas’uliyat bilan yondashishingiz kerak. Bunda reja tuzish katta yordam beradi.

Investitsiyalarni rejalashtirish tamoyillari:
• maqsadlarni belgilash;
• strategik rejani ishlab chiqish;
• investitsiyalarni boshqarish shaklini aniqlash (mustaqil yoki professional);
• investitsiya bozorini muntazam tahlil qilish;
• foydali va likvidli aktivlarni tanlash.
investitsiya uchun obyektning muhimligini baholash. 
 
Pul mablag‘larini kiritishdan oldin investor kompaniyani baholashi kerak. Bu obyektning investitsiya manfaatlari va maqsadlariga muvofiqligini aniqlash uchun zarur.
Quyidagi ko‘rsatkichlar investitsiya maqsadga muvofiqligini baholashga yordam beradi:
- tashkilotning moliyaviy samaradorligi;
- kompaniyani rivojlantirish strategiyasi;
- batafsil biznes-reja;
- korxonaning o‘sish salohiyati;
- sarmoyadan oldin va keyin biznes loyihani tahlil qilish. 
 
Tajribali investorlar kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo'llab-quvvatlashga ko‘proq moyil. Kompaniyaning o‘ziga xosligiga, uning rivojlanish istiqbollariga e’tibor bering. Daromad va xavf balansi juda muhimdir.
 
Xatarlar har doim sarmoyaga hamroh bo'ladi, agar xavfdan qochmasangiz, uni hech bo‘lmaganda minimallashtiring.
 
“Risk”larni qanday boshqarish mumkin
 
 
Risklarni yaxshi boshqarish muvaffaqiyatli sarmoyaning asosidir. Mumkin bo‘lgan xavflarni baholash va kamaytirish uchun investitsiya miqdori, kutilayotgan daromad hajmi, xavfni kamaytirish va loyihaning qaytarilish vaqti kabi parametrlarga e’tibor qaratish lozim.  
  • Investitsiya miqdori. Investitsiya loyihasida faqat bo‘sh mablag‘larni kiritish mumkin, ularning yo‘qligi odatiy turmush tarziga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydi. Tajribali investorlarga moliyaviy xavfsizlik yostig‘i - olti oy davomida pul zaxirasi bo‘lishi tavsiya etiladi. Sarmoya kiritish uchun qarz olishga arzimaydi: bu xavf foizini oshiradi. 
  • Kutilayotgan daromad hajmi. Sarmoya kiritishda daromad va xavf to'g'ridan-to'g'ri mutanosibdir: katta daromad bo‘lgan joyda yuqori xatarlar mavjud. Ushbu bayonot aksiomadir.
  • Xatarlarni kamaytirish. Xatarlarni oldini olish mumkin emas, lekin ularning salbiy ta’sir darajasi pasayishi mumkin. Bunga diversifikatsiya - kapitalni turli investitsiya kanallari orqali taqsimlash orqali erishiladi. Shu bilan birga, oqilona xavf qabul qilinadi va mos keladi.
  • Loyihaning qaytarilish vaqti. Pulni tezda maksimal darajada oshirish strategiyasi kamdan-kam hollarda amal qiladi;
  • Urg‘u barqaror daromad asosida amalga oshirilishi kerak.

 

Investitsiya imkoniyatlari

Optimal investitsiya kanalini tanlash uchun retsept mavjud emas: har kim o‘z o‘rnini o‘zi topadi. Qarorga investorning moliyaviy qobiliyati, tavakkal qilishga tayyorligi, investitsiya bozoridagi mavjud vaziyatni tahlil qilish va nazorat qilish kabi omillar ta’sir qiladi.
 

  • Bank depozitlari va depozitlari sarmoyalarning klassik usuli hisoblanadi. Bunda xatarlar minimal, ammo yillik stavka pastligi sababli katta daromad kutmaslik kerak. Bank depozitlari pulni ko'paytirishdan ko‘ra ko‘proq tejashga xizmat qiladi.
  • Obligatsiyalar konservativ va bashorat qilinadigan vositadir. Investor loyihaning qarz beruvchi vazifasini bajaradi. Obligatsiyalarni sotib olish ozgina qat’iy daromad keltiradi, ammo ishonch bilan sizni xursand qiladi.
  • Boshlang‘ich kapitali bo‘lmaganlar uchun aksiyalar foydali bo‘lib, tashkilotdagi ulushga egalik huquqini ko‘rsatadi. Shuni yodda tutish kerakki, qimmatli qog‘ozlar narxi doimo o‘zgarib turadi. Potensial yo‘qotishlarni amortizatsiya qilish uchun turli kompaniyalar aksiyalarini sotib olish kerak.
  • O‘zaro investitsiya fondi qimmatli qog‘ozlar ko‘rinishidagi ulushni olishga imkon beradi. Investordan mablag‘ qo‘yish talab qilinadi, qolgan qismini fond mutaxassislari amalga oshiradilar. Daromad yoki zarar miqdori ulush hajmiga bog‘liq.
  • Forex bozori valyuta o‘zgarishlariga asoslangan daromadlarni taklif qiladi. Valyuta bozori nazariyasi va amaliyoti to‘g‘risida chuqur bilimga ega bo‘lmagan bunday mustaqil sarmoyalar muvaffaqiyatsizlikka uchraydi, ammo bu mutaxassislarga ishonib topshirilishi mumkin.
  • Birjada sotiladigan mablag‘larning zaxiralari bir bahoga sotib olinadi va boshqasiga, yuqori narxga sotiladi. Stavkalarning farqi - bu daromad. Ushbu vosita yuqori darajada xavfga ega, chunki moliyaviy vaziyatning keyingi rivojlanishini taxmin qilish qiyin.
  • Ko‘chmas mulkka investitsiyalar investitsiyalarning eng mashhur turlaridan biridir. Dastlabgi bosqichda siz uy-joyga sarmoya kiritishingiz va qurilish oxirida uni sotishingiz va shu bilan daromad olishingiz mumkin.

 

 

Sarmoyaning qiymati 
 
 
Investitsiya faqat investorlarning shaxsiy manfaatlariga xizmat qiladi, deyishlik xato hisoblanadi. Investitsiyalar butun mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Masalan:
• iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida ishlab chiqarishni kengaytiradi;
• taqdim etilayotgan xizmatlar sifatini oshiradi;
• bank tizimini rivojlantiradi;
• ishsizlik darajasini pasaytiradi;
• ilmiy-texnik taraqqiyotni tezlashtiradi;
• raqobatbardoshlikni ta’minlaydi;
• ijtimoiy sohani rivojlantiradi.
 
Bir qator sabablarga ko‘ra pul qadrsizlanadi va ularni saqlash masalasi ko'pchilik uchun dolzarbdir. Investitsiyalar nafaqat tejash, balki moliyaviy yurishni amalga oshirish uchun ham qulay usuldir. Rejali yondashuv, investitsiyalarning asosiy tamoyillari va qoidalarini bilish sizga investitsiyalaringizdan maksimal darajada foydalanishga yordam beradi.

Kamoliddin Abdullayev tarjimasi

Nashr qilingan sana: 15.09.2020