Menejment

O'qish vaqti: 12 daqiqa

Kanban tizimi nima, ishlab chiqarish jarayonida u qanday yordam beradi?

Kanban tizimi ishlab chiqarish jarayonini optimallashtirishga moʻljallangan boʻlib, vaqt va resurslarni tejashga yordam beradi. Tejamkorlik — menejment falsafadan foydalanishga rioya qiladigan asosiy prinsipdir. Moslashtirilgan tizim IT, logistika, sotish va hattoki shaxsiy rejalashtirishda ham koʻrinadigan natijalarni beradi. Bugungi maqolamizda ushbu metodning prinsiplarini va uning amalda qoʻllash variantlarini batafsil koʻrib chiqamiz.

Kanban tizimidan ilk bor qachon foydalanilgan?

Ushbu tizim birinchi marta Yaponiyaning Toyotazavodida qoʻllanilgan. Kompaniya menejeri, muhandis Taiichi Ohno oziq-ovqat doʻkonida tovarlarni qanday toʻldirayotganiga eʼtibor qaratdi. Keyinchalik xaridlar amalga oshirilmadi, buyurtmalar isteʼmolchilar talabi asosida shakllantirildi. Qancha birlik sotib olinsa, yetkazib beruvchilardan xuddi shu miqdor buyurtma qilindi.

Tizim birinchi marta faqat 1959-yilda ishladi. Ishlab chiqarishdan oldin yetkazib beruvchilarning manfaatlari birinchi oʻringa qoʻyildi, yaponlar jadval asosida ishladilar.

Kanban soʻzi yapon tilidan soʻzma-soʻz “eʼtibor kartochkasi” deb tarjima qilinadi. Texnika stikerlar, koʻp rangli kartochkalardan foydalanishga asoslangan boʻlib, ularning har biri ishlab chiqarish jarayonlari boʻylab yurib, maʼlumot beradi.

Umumiy vazifalar — bu jarayonni tasavvur qilish, keraksiz operatsiyalarni yoʻq qilish, dastlabki bosqichlarda nuqsonlar paydo boʻlishini kuzatish va oʻz vaqtida ishlab chiqarishni tashkil etishdan iborat. Yaʼni talab boʻyicha, keraksiz zaxiralarni yaratmasdan, kuch va resurslarni tejash asosiy vazifadir.

Kanban tizimining vazifalari, asosiy usuli va tamoyillari

Tizimning vazifasi har qanday ish behuda ketmasligi uchun ishlab chiqarish yoki boshqarish jarayonini tashkil etishdir. Kartochka signallari menejerga butun jarayonni, har bir harakatning bajarilish bosqichlarini, taʼminotdagi uzilishlarni bir butun sifatida koʻrish imkoniyatini beradi. Tizim ishlab chiqarish operatsiyalarini tasavvur qiladi, bu ularning ketma-ketligini muvofiqlashtirish, mahsulotni yaratish jarayonida yoʻqotishlarni bartaraf etish uchun ishlatiladi.

Ishlab chiqarishda tortishish usuli shundan iboratki, jarayonning har bir bosqichi avvalgisidan faqat kerakli narsani talab qiladi. Yaʼni, soʻrov joriy sotuvlar tahlilidan soʻng keladi, ehtiyoj faqat mijozga qarab belgilanadi. Ortiqcha materiallar sarf-xarajatlardan voz kechishga sabab boʻladi.

Toyota zavodini misol tariqasida keltiramiz: barcha konveyerlarning ishlash tezligini asosiy yigʻish sehi belgilaydi va u oʻz navbatida savdo boʻlimidan maʼlumot oladi. Mahsulot sotish tezligiga qarab mahsulot sonini barqarorlashtirish mumkin.

Konsepsiyaning asosiy tamoyillari:

  • har bir harakatni baholash;
  • doimiy oʻzgarishlarga tayyor boʻlish, oldinga siljish;
  • tizimdagi har bir elementning rolini hisobga olish, uning ahamiyatini tushunish;
  • boshqalarga teng boʻlgan xodimlarni ragʻbatlantirish (jamoa bilan ishlashda katta yordam deb hisoblanadi).

Nega bizga Kanban kartochkalari kerak?

Aslida kartochkalar ishlab chiqarish jarayonida axborot berish usuli sifatida ishlatiladi. Ular shtrix-stikerlar, elektron stol markerlari yoki rangli stikerlarga oʻxshaydi. Uning turlari quyidagilar:

  • ishlab chiqarish uchun ikkita tur mavjud. Birinchisi, keyingi bosqich uchun zarur boʻlgan qismlar soni toʻgʻrisida maʼlumotni oʻz ichiga oladi. Karta yuqori darajadan pastki darajaga oʻtkaziladi, xabar qayta ishlanadi, soʻngra yangi kartalar keyingi bosqichlar uchun maʼlumot bilan yuboriladi, bunda maʼlum bir tuzilmadan nima kerakligi koʻrsatilgan. Ikkinchidan, ishlab chiqarishning umumiy hajmi, olingan qismlar / mahsulotlarning soni toʻgʻrisida eng pastdan yuqori darajagacha maʼlumotlar koʻrsatilgan;
  • menejment,  HR, IT va boshqalar uchun karta marker boʻlib xizmat qiladi, stikerning rangi barcha bosqichlar orqali uzatiladigan va mantiqiy xulosaga kelishi kerak boʻlgan aniq vazifani bildiradi. Kuzatib borish vazifa yoki jarayon qayerda toʻxtab qolayotganini, nima uchun bu sodir boʻlayotganini va uni bajarish uchun nima kerakligini aniqlashga yordam beradi.

Ularning vazifasi tashkilotning har bir xodimiga topshiriqning sikli toʻgʻrisida maʼlumot berish, kerakli natijani va bajarilish yoʻlini vizual tarzda namoyish etishdir. Tizim biznes jarayonini doimiy ravishda takomillashtirish, muammolarni oʻz vaqtida aniqlashga imkon beradi.

Ishlab chiqarish jarayonida resurslarni tejang, nuqsonli qismlarni paydo boʻlgandan soʻng darhol tanlang, ularni keyingi siklga oʻtkazmasdan, taʼminot va xarajatlarni nazorat qiling.

Kanban doskasi nima?

Tizimning yana bir vositasi. Jarayonni boshidan oxirigacha tasavvur qilishga yordam beradi. Butun jamoa kengashga kirish huquqiga ega boʻlishi kerak, har bir bosqich demontaj qilingan. Ular biznes jarayonining oʻziga xos xususiyatlariga qarab virtual yoki real variantlardan foydalanadilar.

Aslida, doska mahsulotni yaratish bosqichlarini ramziy maʼnoda bir necha qismlarga boʻlingan.

Shaxsiy ishlar misolida eng oddiy variant. Taxta uch qismga boʻlingan: “bajarilishi kerak”, “bajarilmoqda”, “bajarilgan”. Birinchi sektorga yangi vazifalar qoʻyiladi, soʻngra ular ikkinchisiga, soʻngra uchinchi qismga oʻtadilar. Bosqichma-bosqich aniq bir soʻrov boʻyicha yoki bir nechta ustida ishlashingiz mumkin, yakuniy natijaga erishish uchun zarur boʻlgan vazifalarni birinchi sektorga joylashtirasiz. Stikerlarni “tayyor” maydonga siljitganingizda, qaysi biri “jarayonda” yoki dastlabki bosqichda qolishi aniq koʻrinadi. Qaysi vazifalar natija bermagani va nima uchun ishni yakunlashning iloji yoʻqligi aniq boʻladi.

Doska xodimlarni intizomga soladi, muammolarni aniqlaydi va kompaniyani rivojlanishga olib boradi.

Samaradorlik ishtirokchilar soniga bogʻliq emas, bosqichlar menejer tomonidan mustaqil ravishda shakllantiriladi. Kanban taxtasi har bir boʻlim uchun va hatto har bir xodim uchun alohida tuzilishi mumkin.

Amaliy foydalanish

Ish jarayonini boshlash va takomillashtirish uchun siz Kanban metodining amaliy bosqichlarini toʻgʻri bajarishingiz kerak. Turli xil manbalar ularni 4 dan 7 gacha raqamlarga ajratadi, keling, tizimni amalga oshirish uchun eng maqbul 6 qadamni bajaramiz:

  1. Vizualizatsiya aniq. Yakuniy natija qanday boʻlishi kerakligini tushunish uchun siz boshliqning xohishiga koʻra har qanday bosqichlardan foydalanishingiz mumkin. Kanban taxtasini qanday qurish haqida koʻrsatma yoʻq. Natijada tizimning taxminiy elementlari (yetkazib berish, ishlab chiqarish bosqichlari, yakuniy maqsad va boshqalar) boʻlishi kerak, shunda jarayon nimadan iborat ekanligi aniq boʻladi.
  2. Tugallanmagan harakatlarni kuzatib boring. WIP-limit ishni tuzadi; yangi bosqich avvalgisi tugamaguncha boshlanmaydi. Baʼzi savollarda tugallanmagan vazifalar soniga cheklovlar qoʻyish mumkin. Tizim iqtisodiy foyda keltirishi uchun minimal yoki umuman boʻlmasligi kerak.
  3. Oqim boshqaruvi. Vazifalar toʻplanadigan joylarni kuzatib borish, resurslarni qayta taqsimlash zarurligini aniqlash, bloklangan bosqichlarni (ichki jarayonlarga bogʻliq boʻlmagan, tashqi omillar tomonidan boshqariladigan) aniqlash kerak.
  4. Qoidalarni aniqlash. Kanban tizimi har bir bosqich javob berishi kerak boʻlgan mezonlarni oʻz ichiga oladi. Tayyor boʻlgach, vazifa keyingisiga oʻtadi, tugallanmagan variantlar qabul qilinmaydi.
  5. Nazorat tekshiruvlari, uchrashuvlar. Ular har bir bosqichda har bir elementdan fikr-mulohazalar olishadi. Ularning sonini toʻgʻri aniqlash, xulosalar chiqarishga shoshilmaslik va oʻz vaqtida koʻrib chiqishni qabul qilish muhimdir. Axborot olishning bir necha variantlari mavjud, tashkilot tizimni oʻzi uchun tanlaydi.
  6. Tajriba qilish uchun ochiqlik. Kanban tizimi moslashuvchan, biznesmen uchun aniq harakatlar mavjud emas. Boshqaruvchi kuzatadi, taxminlar qiladi, strategiyani oʻzgartiradi, olingan maʼlumotlar asosida jarayonlarni takomillashtiradi.

Kanbanning plyus va minuslari

  • egiluvchanlik. Menejer tizimni boshqaradi, xodimlar oʻz vazifalari doirasida hozirgi vazifani bajaradilar;
  • ishtirok etish. Jamoaning bir qismi har bir bosqichda shugʻullanadi, hech kim boʻsh qolmaydi. Bu resurslarga ham tegishli;
  • biznes jarayoni yoki ishlab chiqarish siklining davomiyligi qisqartiriladi. Tormozlovchi elementlar barcha xodimlarning strategiyani tushunishi tufayli yoʻq qilinadi;
  • muammoli joylarni tezda topish;
  • koʻrinish. Har qanday xodim tizimga kirish huquqiga ega.

Kamchiliklari:

  • biznesni rejalashtirishga yaroqsiz, talab asosida ishlab chiqarilgan narsalar bilan ishlaydi;
  • xodimlarning yuqori ongi, tegishli boʻlimlarning ishini tushunish talab etiladi.

Kanban tizimi koʻp qirrali boʻlib, barcha faoliyat sohalariga mos keladi, mezonlarni amalga oshirish oson. U maʼlum bir tashkilotning manfaatlarini hisobga olgan holda, muayyan vazifalar va talablar uchun qoʻllaniladi. U toʻliq shaffoflikka ega, barcha ishtirokchilarga biznes jarayonini kuzatish, muammolarga oʻz vaqtida javob berish, ularni yoʻq qilish va samaradorlikni oshirish imkoniyatini beradi.

Kamoliddin Abdullayev tayyorladi

Nashr qilingan sana: 16.11.2020