Marketing

O'qish vaqti: 8 daqiqa

Marketolog aslida kim, uning vazifasini istagan odam bajarishi qanchalik to’g’ri? 18 yillik tajribaga ega bo’lgan mutaxassis tajribalari

Bir necha yil davomida shu sohada ish yuritayotgan mutaxassis aslida marketing haqiqiy tajribadan kelib chiqqanligi haqida yozib o’tgan. Maqola birinchi navbatda marketingning ajoyib va qiyin dunyosida ilk qadamlarini tashlayotganlar uchun mo'ljallangan. “Men faqatgina amaliy ish tajribam, xatolarim, topgan narsalarim bilan bo'lishaman”, deb yozgan “НЭЛИТ-СК” MCHJni rivojlantirish bo'yicha direktori Kasyakin Aleksandr. Uning ta’kidlashicha, hozirgi kunda o’zini marketologman, deb hisoblaydiganlarning aksariyati aslida mutaxassis emas, shunchaki kompaniyaning oddiy xodimi xolos. Marketologning aslida haqiqiy vazifalari bor va ular qaysilar? Ushbu maqolada muallifning bu xususidagi qarashlari o’rin olgan.

 

Marketing aslida nima?

Ko'pincha, bugungi kunda marketologlar deb ataladigan mutaxassislarning aslida bajarayotgan ishi, ularning vazifalari emas. To'lov uchun hisob-fakturalar berish, hisobvaraqlarning to'lanishini tekshirish, xaridorga tovarlarni jo'natish yoki berish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish kimningdir kasb vazifasi, lekin negadir bu vazifalarni "savdo menejeri" bajaradi. Kechirasiz, janoblar, bu qanday menejer? Ushbu "menejer" aslida nimani boshqarishi kerak?

Bloglarda yoki ijtimoiy tarmoqlarda maqola yozadigan, Yandex.Direct’da sotib olish yoki sotish bilan shug’ullanadigan, reklama materiallarini matbuotda yoki e'lonlar tarmog’ida chop etib yuradigan yoshlar negadir o’zlarini marketologlar yoki marketing bo'limining menejerlari deyishadi. Men umuman buni tushunmayman.

Birinchidan, marketolog – bu bozorni o'rganadigan, bozorni biladigan, bozor tendensiyasini analiz qiladigan, o'zi ishlaydigan yoki mahsulotni ilgari suradigan, bozorda yo'lni qanday “topishni” biladigan mutaxassis. Marketing menejeri bo’lsa, biznes jarayonini boshqaradigan bo'lim menejeri hisoblanadi.

Shubhasiz, bloglar, ijtimoiy tarmoqlar, Yandex.Direct, Google Adwords, reklama tarmoqlari va ko'rgazmalar – bularning barchasi juda muhim! Bu sohalar mutaxassislar tomonidan hal qilinishi kerak. Ammo men har doim ham ushbu mutaxassislarni chinakam marketologlar deb atay olmayman.

Xo'sh, marketolog aslida kim, u qanday figura va u korporativ ierarxiyadagi qanday pozitsiyani egallashi kerak, nima uchun unga ehtiyoj zarur?

Marketingning ko'plab ta'riflari mavjud. Mening tajribam shundan iboratki, marketing bu kompaniyaning bozordagi muvaffaqiyatining muhim tarkibiy qismidir.

 

Kim haqiqiy marketolog?

Marketing bu – birinchi navbatda, kompaniya faoliyat ko'rsatadigan yo'nalishni ilgari suradigan bozor segmentini bilish va tushunishdir. Bu raqobatchilarning yuqoridan ham, quyidan ham o’rganib chiqqan, bu borada yaxshigina bilimga ega bo’lgan mutaxassisdir. Bundan tashqari, bilish nafaqat savdo markalari yoki firma nomlari ro'yxatini bilan cheklanadi, balki ularning mahsulotlarini targ'ib qilish usullari, ularning narx siyosati, mahsulotni ilgari surish siyosati to'g'risidagi bilimlarni ham o’z ichiga oladi.

Bunday bilimlarni tuzishga yordam beradigan turli xil mexanizmlar mavjud. Hozircha shaxsan men uchun eng sodda va eng qulay bo'lgan SWOT tahlili bo'lib qolmoqda: u barcha kuchli tomonlarini aniqlaydi, mahsulot yoki kompaniyaning kuchi, zaif tomonlarini ko’rsatib bera oladi.

Shunday qilib, marketing bilan shug'ullanuvchi kishi o'zining professional vazifalariga bozor muhiti, tendensiyalari va to'plangan ma'lumotni tahlil qilish qobiliyatini biladigan mutaxassis bo’lishi kerak. Raqobatchilarning mahsulotlarini tahlil qilish, ularning o'rnini bosadigan mahsulotlar tahlili, shuningdek maqsadli auditoriya ehtiyojlarining tahlili mahsulotning talab qilinadigan iste'mol sifatini beradi.


Asl muammo qayerda?

Biror kompaniyaning yoki mahsulotning bozordagi mavqeini anglash muvaffaqiyat kaliti hisoblanadi. Qayerda ekanligingizni va maqsadlaringizni bilib, o'z maqsadlaringizga erishish uchun borishingiz kerak bo'lgan yo’nalishni qurishingiz mumkin. Afsuski, kompaniya rahbariyati har doim ham kompaniya nima qiladi, uni kim uchun qiladi, qanday qilib kompaniya barqaror o'sadi, degan savollarni bermaydi.
Kompaniyada marketolog vazifasini uning egasi yoki menejeri bajarib, strategik rejalashtirish, biznes jarayonlarini tuzatish o'rniga bozor tahlili, mahsulot dizayni masalasida qo’pol xatolarga yo’l qo’yadilar.

Gap shundaki, kompaniyadagi ichki munosabatlar ham marketologning vazifasidir, chunki barqaror bo'lmagan mexanizm yaxshi ishlay olmaydi, izchil ijobiy natijaga olib kelmaydi. Bularning ko’rinib turibdiki, marketolog kompaniyadagi asosiy figura hisoblanadi. Muvaffaqiyat ushbu lavozimga haqiqiy mutaxassisning qo’yilishi va u kompaniyani tushunish-tushunmasligiga bog'liq.

Ba’zi holda kompaniya rahbaridan - sizning kompaniyangiz keyingi binoda joylashgan kompaniyadan nimasi bilan farq qiladi?, deb so’ralsa, u nima deb javob berishni bilmaydi. Bunday kompaniyani ayta oladigan yagona mezoni faqat narx bo'lishi mumkin. Biroq xaridor har doim ham past narxga muhtoj emas. Albatta arzon narx ko’p hollarda ustundek, ammo bundan ortiq farqni ko’rsata olmaslik – bu asl muammo!

 

Birinchi galda nima qilish kerak: yosh mutaxassislar uchun harakatlar rejasi

Agar siz marketing bilan shug'ullanishni xohlayotgan bo'lsangiz, ushbu kichik harakatlar ro'yxatini albatta ko’zdan kechirib, hisobga olib qo’yishingiz kerak:

  1. Mahsulot yoki kompaniya tushunchasi to'g'risida qaror qabul qiling. Bu qanday mahsulot? Uning g’oyasi nima? Kompaniya shu turlardagilardan asosiy farqi nima?
  2. Mahsulot yaratilayotgan yoki kompaniya o'z xizmatlarini taklif qiladigan maqsadli auditoriyani tanlang. Kimga mahsulot kerak, chakana bozor yoki B2B uchunmi? Mahsulotning asosiy xaridorlari kim bo'lishi kerak? kabi savollarni bering.
  3. Asosiy maqsadlarni belgilab oling. Siz ishlayotgan maqsadli auditoriya portretini yarating. Portret qanchalik to'liq bo'lsa, siz rejalar, amalga oshirilgan harakatlar va ta'sir kanallarini aniqroq sozlashingiz mumkin.
  4. Narxlar va savdo siyosati to'g'risida qaror qabul qiling. Agar sotuvchi yoki distribyutor tomonida ishlasangiz, bu ayniqsa muhimdir.
  5. Sizning maqsadli auditoriyangiz uchun qiziq bo'lgan narxlar oralig'ini tanlang. Agar siz "vendor- distribyutor - dilerlar tarmog'i - oxirgi iste'molchi" savdo-sotiqning uch darajali sxemasi bo'yicha ishlasangiz, ushbu mahsulot oxirgi iste'molchiga qanday narxda taklif qilinishi bilishingiz juda muhimdir.
  6. Mahsulot yoki kompaniya xizmatini ilgari surish konsepsiyasiga qaror qiling. Qanday usullarni rivojlantirasiz? Qanday aloqa kanallaridan foydalanasiz? Maqsadlarga erishish uchun aloqa kanallari orqali bozorga ta'sir qilishning intensivligi qanday, bularning barchasini rejasini qiling.
  7. Reklama maqsadlari to'g'risida qaror qabul qiling: sotishni ko'paytirish, brendlar haqida xabardorlikni oshirish, o'z joyini topish, bozorga yangi mahsulotni olib kirish haqida aniq reja tuzing.

Marketing sohasida 18 yillik tajribaga ega mutaxassisning aytishicha, karyera davomida omad bilan qiyinchilik ham yonma-yon kelganini qo’shimcha qilgan. Muhimi, o'zingizga ishonishingiz, oddiy maslahatlarga amal qilishingiz va nima sodir bo'layotganini doimiy ravishda tahlil qilishingiz kerak. O’shanda muvaffaqiyat siz tomonda bo`ladi.

Kamoliddin Abdullayev tarjimasi

Nashr qilingan sana: 01.08.2020